Sống trên đời, có nhất thiết phải tìm thấy mục đích của mình?
Câu trả lời là: “CÓ”… và “KHÔNG”.
Chúng ta đều không yêu thích gì cảm giác hoang mang, trống rỗng và lạc lối giữa đại lộ cuộc đời. Chúng ta khắc khoải tìm kiếm bản thân, cố gắng trả lời cho câu hỏi lớn: “TÔI LÀ AI?” và “Ý NGHĨA của cuộc đời tôi là gì?”. Có những người sớm tìm thấy hướng đi cho riêng mình, và họ cứ tự tin dấn thân về phía trước như một ánh lửa đẹp đẽ.
Nhưng phần đông còn lại thì KHÔNG được may mắn như thế.
Vậy nếu ta CHƯA tìm thấy được mục tiêu, liệu ta có thể sống hạnh phúc và ý nghĩa không? Hay là ta chứ chấp nhận buồn tủi và chán nản vậy thôi?
----------
Hơn nửa thập kỷ gần đây, xu hướng tìm kiếm danh tính cá nhân (Identity) và lẽ sống (life’s purpose) trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Chúng ta không lạ lẫm gì với từ khoá ikigai hay “sứ mệnh cuộc đời”. Trào lưu ấy đã góp phần thúc đẩy mỗi người khám phá và phát triển bản thân, nhưng đồng thời, cũng đem lại áp lực đến nghẹt thở cho không ít người.
Người trẻ ngày nay sớm phải lo nghĩ về điều gì mình thích, điều gì mình muốn làm và định hướng để theo đuổi. Quá nhiều sự tự do đồng nghĩa với giảm đi sự chắc chắn. Và họ như những cánh chim đập cánh chấp chới giữa không trung vô tận. Bên cạnh áp lực tìm kiếm mục tiêu, là áp lực đồng trang lứa, khi những con đường và lựa chọn bị lôi ra so sánh. Ai thành công hơn, ai xứng đáng hơn, ai giá trị hơn?
----------
Từ bao giờ, lẽ sống ở đời phải là một điều gì đó to lớn và hào nhoáng? Ông cha ta thì không cần phải nghĩ về mục tiêu, về tương lai quá nhiều. Họ chỉ cần ngày ngày miệt mài lao động để lo cho con cái bát cơm. Họ chỉ cần trao nhau thứ tình yêu dung dị qua những lá thư tay. Họ vẫn sống, và vẫn yêu thương. Họ đâu cần phải có một mục tiêu gì cao xa. Với họ, được sống mỗi ngày no bụng đã làm một niềm vui trân quý.
Vậy có bắt buộc phải tìm thấy lẽ sống mới hạnh phúc? Tôi không cho là vậy.
Việc chúng ta cứ mải miết chạy đua tìm kiếm một mục tiêu để theo đuổi giống như thiêu thân đuổi bắt ánh lửa. Ta chỉ nghĩ rằng phía trước mới là sự đẹp đẽ duy nhất, đôi mắt ta dính chặt lấy ánh lửa mà quên mất hiện tại vẫn hiện hữu xung quanh.
CHÍNH TA là người KHÔNG CHO PHÉP bản thân được hạnh phúc nếu chưa nắm bắt được ánh lửa. CHÍNH TA quên đi tận hưởng yên vui ở hiện tại.
----------
Ở bài viết “Dẫn Luận Về Hạnh Phúc”, tôi đã trích dẫn đầy đủ nghiên cứu để chứng minh rằng, một cuộc sống có ý nghĩa không đồng nghĩa với cuộc sống hạnh phúc và ngược lại. Vậy nên, điều khiến ta bất hạnh khi chưa tìm được con đường cho riêng mình chỉ là cách ta gán “ý nghĩa” (meaning) cho nó. Rằng: KHÔNG có “mục đích sống” hoặc không biết “mình là ai” ĐỒNG NGHĨA với mình thất bại, kém cỏi, vô giá trị… Hay như một khách hàng của tôi ví von: “như một hòn đá vất vưởng ven đường.”
Mà bạn quên mất rằng, dù chỉ là một hòn đá, hay chiếc túi nilon, cũng có giá trị riêng của nó.
----------
IKIGAI KHÔNG PHẢI MỘT KIM CHỈ NAM HOÀN THIỆN
Khi cả thế giới đều tìm kiếm mục đích sống, một biểu đồ venn mang tên ikigai trở nên vô cùng phổ biến. Với bốn thành tố như “what you love” (đam mê), “what you are good at” (tài năng), “what you can be paid for” (nghề nghiệp) và “what the world needs” (điều xã hội cần); ikigai khuyến khích người ta phải tìm thấy một lí do để thức giấc mỗi sáng và có thật nhiều niềm vui, năng lượng khi làm.
“Bộ tiêu chuẩn” này đã gây ra áp lực không cần thiết, thậm chí là cảm giác “không đủ”, “không xứng đáng” và thất bại cho không ít người.
----------
Theo Dobson (2019), việc tìm kiếm một mục tiêu duy nhất để tập trung có thể không thực tế hoặc gây cảm giác bị ràng buộc. Bên cạnh đó, bản thân ikigai cũng có nhiều thiếu sót và nhược điểm.
Nghiên cứu của Tsutsumi, Hashimoto và Yasui (2017) chỉ ra rằng ikigai bỏ qua các yếu tố quan trọng khác như môi trường xã hội, kinh tế, và văn hóa. Điều này dẫn đến việc không thể áp dụng Ikigai một cách hiệu quả trong mọi ngữ cảnh văn hóa.
Một nghiên cứu khác (bởi Rozanova, 2021) nhấn mạnh tính giới hạn và “cá nhân” của ikigai khi không xem xét “lý do sống” dưới góc độ liên kết và tương tác với xã hội và giá trị đóng góp cộng đồng. Kết quả là, không ít người đang làm việc trong làm việc trong lĩnh vực không được đánh giá cao cảm thấy ghét bỏ và chán nản với chính công việc của mình.
----------
Một yếu tố vô cùng quan trọng khác mà ikigai đã bỏ qua là “giá trị cốt lõi” (core values). Một người có thể tìm thấy hướng đi vừa đúng đam mê, thế mạnh, đồng thời tạo ra thu nhập và có giá trị cho xã hội (hội tụ đủ bốn yếu tố trong biểu đồ ikigai). Nhưng nếu công việc ấy không đáp ứng được giá trị cốt lõi của họ, thì đó vẫn không thể là điều đem lại cho họ sự hài lòng và hạnh phúc lâu bền.
Để tôi lấy bản thân làm ví dụ. Năm 2016, tôi làm giảng viên tại một trường Đại học ở Hà Nội. Công việc dạy học đúng đam mê và thế mạnh lan toả tri thức của tôi, giúp tôi có thu nhập ổn định và là một công việc rất có ý nghĩa cho xã hội. Nhưng ngay từ những ngày đầu tiên đi làm tại đây, lòng tôi đã thấy không yên ổn dù chẳng biết lí do. Tại sao lại thế nhỉ? Có điều gì phải phàn nàn ở công việc này đâu?
Sau này, khi thấu hiểu bản thân hơn, tôi mới nhận ra rằng ở tôi có một giá trị cốt lõi là khao khát sự tự do. Môi trường làm việc lúc ấy lại tương đối nhiều quy củ và luật lệ cần tuân theo khiến tôi không thể tự do sáng tạo trải nghiệm học tập cho sinh viên. Nhờ hiểu rõ điều mình mong muốn, tôi đã có đủ dũng khí để từ bỏ một công việc như mơ trong mắt nhiều người, và theo đuổi hành trình sự nghiệp solo. Tôi vẫn là một nhà giáo dục, một người yêu thích chia sẻ, chỉ là dưới một hình thức khác cho tôi nhiều tự do hơn.
Nếu ngày đó, tôi nhất quyết bám chấp vào ikigai, có lẽ bây giờ bản thân vẫn bị bó buộc tại một môi trường không dành cho mình.
----------
Ý NGHĨA CỦA CUỘC SỐNG KHÔNG PHẢI LÀ TÌM KIẾM BẢN THÂN, MÀ LÀ SÁNG TẠO
Rất nhiều bạn hỏi tôi rằng: phải làm sao khi không biết mình sẽ đi về đâu? Tìm ra định mệnh của mình cũng giống như bạn tìm thấy người bạn đời như ý. Nó không nên là một đích đến, một nhiệm vụ phải đau đáu hoàn thành. Giống như tình yêu, càng cố truy đuổi, càng không thấy đâu. Mà bạn đâu thể cứ cô đơn buồn khổ cho đến khi tìm thấy nửa kia của đời mình?
Nếu bạn chẳng biết ý nghĩa sống của mình là gì, hãy tự tạo ra một lẽ sống cho riêng mình.
Bạn hỏi ngày mai thức dậy vì lí do gì đây? Hãy tự cho mình một lí do để thức dậy - từ những việc nhỏ nhất bạn có thể làm ở hiện tại. Như yêu thương cha mẹ. Như tận hưởng một cốc cafe. Như hít thở. Từng điều từng điều nhỏ bé đơn giản vậy thôi đều đáng giá để sống.
Có những ngày nản chí đến tuyệt vọng, khi tự hỏi có điều gì để mong đợi vào ngày mai, thì tôi đã trao cho bản thân sứ mệnh hoàn thành một bài viết để sẻ chia. Ý nghĩa sống, đôi khi chỉ giản đơn vậy thôi. Nó hiện diện ngay đây, trong hiện tại, trong chính bạn, nào cần tìm kiếm đâu xa?
----------
Nếu truy tìm về ý nghĩa thực sự của khái niệm ikigai, bạn sẽ thấy rằng nó vốn không phải một biểu đồ venn để tìm mục đích sống. IKIGAI bắt nguồn từ IKIRU, nghĩa là “để sống” (to live), “liên quan đến thường nhật” (daily); và “GAI”, nghĩa là “đáng” (worth, value). Tóm gọn đơn giản là: điều gì đó đáng để sống trong mỗi ngày thường nhật.
Vậy thì nó đâu cần phải là điều gì cao xa, chỉ cần tận hưởng và biết ơn từng điều nhỏ bé của hiện tại thôi.
Tất nhiên, tìm được một con đường của riêng mình là điều thực sự tuyệt vời, nó có thể thắp sáng trái tim bạn và giúp bạn đem lại thật nhiều điều ý nghĩa cho đời. Tuy nhiên, ta không nên nhìn chằm chằm nó như một đích đến bắt buộc và bỏ qua hiện diện và nỗ lực ở hiện tại.
Hãy nhớ rằng, mỗi người có một tiến trình riêng và vũ trụ luôn có sắp đặt tốt nhất dành cho bạn. Bạn cần đi qua những trải nghiệm, và tốt nghiệp những bài học để dần dần thấu hiểu chính mình. Qua mỗi bước đi, bạn lại trưởng thành hơn, lại tìm tòi thêm được một chút, lại vun đắp và sáng tạo thêm cho bản thân và cuộc sống này.
Bạn không tìm ra ý nghĩa, bạn tạo ra ý nghĩa.
----------
BẮT ĐẦU TỪ NHỮNG NỖ LỰC NHỎ MANG TÊN TRỞ VỀ VỚI CHÍNH MÌNH
Vậy hành trình tạo nên con đường ý nghĩa của riêng bạn sẽ được bắt đầu như thế nào? Một mẹo nhỏ là hãy đi từ những nỗ lực nhỏ bé, đồng thời khai hoang vùng đất màu mỡ ở chính bên trong bạn. Chìa khoá ở ngay trong hiện tại, ngay trong bạn đó thôi.
. Nỗ lực của hiện tại
Bắt đầu từ những hành động nhỏ bé:
Hãy bắt đầu từ những việc đơn giản nhất trong cuộc sống, từ những điều bạn có thể làm ngay, và thực hiện chúng một cách cẩn thận với cả trái tim. Nhớ nhé, từng điều nhỏ bé đều có ý nghĩa. Đâu cần làm gì to tát mới có thể tạo giá trị. Đừng phí hoài tiềm năng hiện tại của bạn, và hãy làm như để lại một giọt linh hồn của bạn trong từng công việc.
Tận hưởng niềm vui từ những điều bình dị:
Đừng mải miết tìm kiếm ánh lửa xa vời mà bỏ quên những ánh đom đóm gần kề. Dù chỉ là một ánh nắng ấm áp trên đôi vai, hay một cử chỉ yêu thương nho nhỏ, hay một bữa cơm an lành bên gia đình… đều là những chất liệu hạnh phúc miễn phí chứ đâu.
Sống cho hiện tại:
Đâu thể chờ đợi một điều kiện đủ mới cho phép mình hạnh phúc. Hãy cứ yên vui từ hôm nay, dù cho chẳng biết ngày mai sắc trời sẽ ra sao. Hãy buông bỏ những lo toan của tương lai, vì chúng nhiều khi chẳng có thật.
. Thấu hiểu bản thân
Tự soi chiếu lại chính mình:
Mỗi một sự việc, một con người bạn gặp trong hiện tại đều là phản chiếu thế giới bên trong bạn. Hay nói cách khác, là kết quả của hành động, suy nghĩ, hệ thống niềm tin, thói quen… của bạn.
Vậy nên hãy rèn luyện một thói quen quan sát bản thân và recap lại mỗi ngày. Ví như: mình đã làm gì? Mình thưởng hay chú tâm suy nghĩ đến điều gì? Cảm xúc mình hay gặp gần đây? Có niềm tin, nhu cầu hay tổn thương gì đằng sau? Bạn có thể thực hiện hoạt động nhìn nhận lại bản thân này bằng phương pháp thiền hoặc viết.
Đối với tôi, viết là một công cụ dễ dàng và hữu hiệu vô cùng. Tôi đã hướng dẫn liệu pháp viết phản tư cho hơn 5600 thành viên trong cộng đồng Viết Cùng Ôm do tôi sáng lập, hơn 100 khách hàng khai vấn và luôn nhận được kết quả tích cực.
Đó là lí do vì sao tôi đã xây dựng một khoá học online kết hợp kiến thức tâm lý và công cụ viết phản tư mang tên “Tỏ - Rạng”. Nếu bạn cũng đang muốn tìm một hướng dẫn để thấu hiểu chính mình thì hãy để lại comment để mình ghi danh bạn vào danh sách chờ nhận thông tin khoá “Tỏ - Rạng” nhé.
Giải phóng bản thân:
Bên trong chúng ta luôn có rất nhiều tiếng nói nội tại giới hạn chính bản thân mình: “tôi không xứng đáng”, “tôi không giỏi”, “tôi chỉ được như vậy”. Những tiếng nói và niềm tin ấy chẳng thể nói lên con người bạn. Vậy nên điều bạn cần làm là nhận diện những suy nghĩ giới hạn và giải phóng chúng, từ đó dần tìm lại con người chân thật của chính mình.
Thử những trải nghiệm mới:
Trong cuốn sách Nhà Giả Kim, cậu nhân vật chính đã rời khỏi khu vực quen thuộc, băng qua những con sông và sa mạc để theo đuổi giấc mơ của mình. Dù cuối hành trình, cậu nhận ra kho báu ở chính nơi chốn ban đầu của cậu, nhưng cậu chỉ tìm thấy nó khi đã cho phép mình được dấn thân, trao cho mình nhiều trải nghiệm mới lạ và quen biết những con người mới.
Vậy nên, hãy quăng mình vào những cơ hội và thử thách để khám phá ra rằng, bạn còn nhiều tiềm năng hơn những gì bạn đang có.
By Thanh Alice.
